Thị trường nông sản 2023 và những điểm sáng nổi bật

Năm 2023, thị trường nông sản đã trải qua một giai đoạn phục hồi giá cả đáng kinh ngạc. Sự biến đổi của hiện tượng El Nino đã gây ra những ảnh hưởng đáng kể lên quá trình phát triển của các loại cây trồng khắp nơi trên thế giới, khiến cho sản lượng bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Tuy nhiên, với nhu cầu thị trường vẫn ổn định, giá của nhiều sản phẩm nông nghiệp đã chạm đến những mức giá cao mới, ghi nhận một năm đầy biến động nhưng cũng không kém phần nổi bật trong lịch sử thị trường nông sản.

1. Giá cà phê  vượt đỉnh mọi thời đại

Năm 2023 đánh dấu sự trở lại của giá cà phê robusta (hiện chiếm trên 90% sản lượng cà phê Việt Nam) khi thiết lập ngưỡng kỷ lục mới cả ở thị trường trong nước và thế giới. Theo đó, lần đầu tiên trong lịch sử giá cà phê robusta thế giới vượt mốc 2.700 USD/tấn. Ở thị trường nội địa, giá cũng thiết lập ngưỡng kỷ lục mới trên 70.000 đồng/kg – mức giá mà nhiều doanh nghiệp xuất khẩu  cho rằng là “điều không thể tưởng tượng nổi”. Chỉ trong vòng 1 năm, giá cà phê nội địa tăng khoảng 70- 75%.

 Giá cà phê robusta nhân xô tại các tỉnh Tây Nguyên từ đầu năm 2022 đến ngày 12/1/2024

Nguồn: vietnambiz.vn

Giá mặt hàng này chịu sức ép dư cung của nhiều năm trước đó khiến người trồng thua lỗ. Một số hộ thậm chí bỏ cây cà phê và chuyển sang loại cây trồng khác có hiệu quả kinh tế cao hơn như sầu riêng, bơ, chanh leo. Điều này khiến diện tích cây cà phê và sản lượng bị thu hẹp.

Theo Hiệp hội Cà phê – Cacao Việt Nam (VICOFA), mặc dù giá cà phê trong năm 2023 tăng cao nhưng diện tích trồng khó tăng do nhiều nơi đã chuyển đổi để trồng sầu riêng, trái cây. Nhìn chung do giá những năm qua xuống quá thấp nên trừ các công ty và một số hợp tác xã, người nông dân chưa đầu tư nhiều cho cây cà phê.

Theo số liệu của VICOFA, sản lượng cà phê robusta của Việt Nam trong niên vụ 2022-2023 ước tính giảm 10 -15% so với niên vụ trước đó xuống còn khoảng 1,5 triệu tấn do ảnh hưởng bởi thời tiết không thuận lợi và làn sóng chuyển dịch cây trồng sang các loại cây ăn trái, đặc biệt là sầu riêng, bơ và chanh leo.

Sản lượng thu hẹp, tồn kho vụ cũ chuyển qua vụ mới thấp nhất qua các năm. Niên vụ trước, tồn kho cuối vụ vào tháng 9/2022 khoảng 160.000 tấn nhưng năm nay chỉ chưa bằng một nửa, ở mức 58.000 tấn.

Trong niên vụ 2023 – 2024, sản lượng cà phê được dự báo tiếp tục giảm khoảng 10%. Trong khi đó, nhu cầu hạt robusta của thế giới năm nay tăng đột biến trong bối cảnh nền kinh tế suy yếu, người tiêu dùng có xu hướng tìm đến cà phê có mức giá rẻ. Hạt robusta có vị đắng và hàm lượng caffein cao hơn nhiều so với arabica, đồng thời, giá cũng rẻ hơn, thường dùng để sản xuất cà phê hoà tan hoặc phối trộn với arabica để tiết giảm chi phí.

2. Giá hồ tiêu tăng mạnh

Cũng giống như cà phê, giá tiêu  phục hồi mạnh trong năm 2023 sau nhiều năm duy trì ở mức thấp, dưới giá thành sản xuất. So với hồi đầu năm, giá tiêu tăng khoảng 35%.

Mặt hàng này từng được coi là “vàng đen” khi có giá lên tới trên 200.000 đồng/kg cách đây 10 năm. Nhưng sau đó, giá tiêu lao dốc, có lúc xuống dưới 40.000 đồng/kg do áp lực dư cung. Năm nay, giá tiêu đã phục hồi lên trên 70.000 đồng/kg, mức người dân bắt đầu có lãi.

 Diễn biến giá tiêu đen tại các tỉnh Tây Nguyên và Đông Nam Bộ từ năm 2022 đến ngày 15/1/2024 (Đơn vị: đồng/kg. Nguồn: Giatieu.com)

Nguyên nhân của đà tăng này đến từ nguồn cung bị thu hẹp do người dân chuyển sang các loại cây trồng khác. Bên cạnh đó, nhu cầu của Trung Quốc tăng mạnh sau khi mở cửa trở lại. Xuất khẩu tiêu sang Trung Quốc trong năm 2023 tăng gần gấp 3 lần cùng kỳ năm ngoái lên hơn 60.135 tấn.

Trong khi đó, xu hướng nguồn cung bị thắt chặt được cho là sẽ còn tiếp diễn trong thời gian tới. Hiệp hội Hồ tiêu Việt Nam (VPA) cho biết, sản lượng tiêu niên vụ 2023 – 2024 dự kiến giảm 10 – 15% xuống 160.000-165.000 tấn do xu hướng chuyển sang trồng các loại cây ăn quả khác có hiệu quả kinh tế hơn.

Việc diện tích giảm được dự báo sẽ tác động đến giá tiêu trong đầu năm tới. Trao đổi với chúng tôi, ông Lê Đức Huy, Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV XNK 2-9 Đắk Lắk (Simexco) cho rằng, mức giá 85.000 – 90.000 đồng/ kg trong năm 2024 là khả thi.

Ông Huy lý giải không chỉ Việt Nam mà sản lượng của nhiều nước trồng tiêu như Ấn Độ, Brazil được dự báo cũng sẽ không khả quan do ảnh hưởng bởi hình thái thời tiết xấu El Nino. Trong khi đó, thời điểm quý I/2024, tồn kho cạn, lượng mưa của các nước phương Tây có thể dồn cùng một lúc, giúp đẩy giá tiêu trong nước tăng trở lại. Bà Hoàng Thị Liên, Chủ tịch VPA, dự báo trong quý IV, xuất khẩu tiêu sẽ phụ thuộc vào lượng hàng tồn kho từ các năm trước chuyển sang. Hiện tại, Việt Nam đã xuất khẩu hết sản lượng thu hoạch năm 2023, một phần xuất khẩu được lấy từ lượng nhập khẩu  cũng như tồn kho từ năm trước.

3. Giá gạo cao kỷ lục 

Không giống như tiêu và cà phê, mặc dù sản lượng lúa  gạo của Việt Nam vẫn duy trì ổn định trong năm nay nhưng giá gạo lại tăng kỷ lục (cả giá xuất khẩu lẫn gạo nguyên liệu) sau khi Ấn Độ ban hành loạt lệnh hạn chế xuất khẩu. Điều này khiến các nước nhập khẩu phải tìm đến các nguồn cung thay thế trong đó có Việt Nam và Thái Lan.

Giá gạo Việt Nam thậm chí bỏ xa so với giá gạo Thái Lan. Tính đến ngày 7/12/2023, giá gạo 5% tấm của Việt Nam đạt 658 USD/tấn, trong khi của Thái Lan là 623 USD/tấn. Số liệu của Tổng cục Thống kê cho thấy, trong tháng 11/2023 Việt Nam đã xuất khẩu 700.000 tấn gạo, tương ứng 462 triệu USD, tăng 19% về lượng và tăng 60% về giá trị so với cùng kỳ năm 2022.

Trong năm 2023, xuất khẩu gạo đạt hơn 8,1 triệu tấn, tương ứng 4,67 tỷ USD, tăng 14,4% về lượng và tăng 35,3% về giá trị so với cùng kỳ năm 2022. Đây cũng là giá trị xuất khẩu gạo cao kỷ lục, ít nhất kể từ năm 2009 đến nay. Thứ trưởng Bộ NN&PTNT Phùng Đức Tiến cho rằng xuất khẩu mặt hàng này có thể đạt gần 8 triệu tấn trong năm nay.

 Xuất khẩu gạo của Việt Nam giai đoạn từ năm 2009 – 2023 (Nguồn: Số liệu từ Tổng cục Hải quan).

Tuy nhiên, với một số doanh nghiệp xuất khẩu, giá gạo xuất khẩu của Việt Nam cao kỷ lục chưa hẳn là lợi thế.

Ông Nguyễn Ngọc Nam, Chủ tịch VFA, nêu vấn đề về giá gạo Việt Nam. Thời gian qua, giá tăng nóng gây khó khăn cho doanh nghiệp. Một số doanh nghiệp xuất khẩu kinh tế yếu đã thua lỗ. Họ phải hủy hợp đồng vì không chịu nổi giá cao.

Nhiều doanh nghiệp lớn cố gắng mua hàng giá cao. Họ muốn kịp thời gian giao hàng, giữ uy tín. Điều này làm giá gạo tăng cao. Giá gạo tăng còn do nhà cung ứng. Họ tăng giá mỗi khi giá gạo nhích lên. Giá gạo Việt Nam hiện ở mức kỷ lục. Doanh nghiệp Việt Nam thường ký hợp đồng giao hàng xa. Bây giờ, họ lo mua gạo để giao hàng.

Ông Nam nhận định, giá gạo Việt Nam tăng cao không phải lợi thế. Khi giá cao, khách hàng tìm thị trường khác. Họ chọn nơi có giá tốt, chất lượng tương đương.

4. Đường ‘rũ bùn đứng dậy’

Giống như một số mặt hàng nông sản khác, giá đường cũng chịu sức ép. Nguồn cung lớn đã gây áp lực trong thời gian dài. Tại Việt Nam, thị trường đối mặt với đường nhập lậu. Đường lẩn tránh thuế có giá rẻ càng tăng thêm áp lực. Tuy nhiên, hai nước xuất khẩu lớn là Thái Lan và Ấn Độ đã siết chặt nguồn cung. Điều này, cùng với ảnh hưởng thời tiết xấu, đẩy giá đường thế giới tăng mạnh.

Đến giữa tháng 11/2023, giá đường thế giới đạt đỉnh 10 năm. Mức giá là 27 US cent/pound. Trong nước, giá đường phục hồi khoảng 15% trong 10 tháng đầu năm 2023. Mức giá trung bình là 22.000 – 23.000 đồng/kg. Các công ty đã tăng giá thu mua mía nguyên liệu. Giá trung bình niên vụ 2023 – 2024 là khoảng 1,1 – 1,3 triệu đồng/tấn. So với niên vụ trước, giá tăng 6%.

Một số nhà máy áp dụng chính sách khuyến khích người trồng. Họ tăng giá cho mía độ đường cao. Nông dân tuân thủ hợp đồng cũng nhận được thưởng. Hiệp hội Mía đường Việt Nam khuyến cáo tăng giá mua mía. Mục tiêu là đảm bảo thu nhập cho nông dân cao hơn cây trồng cạnh tranh.

Trước đây, giá đường và mía thấp kéo dài. Nguyên nhân là đường nhập lậu và nhập khẩu giá rẻ. Điều này khiến nhiều nông dân chuyển sang trồng cây khác hiệu quả hơn.

Ông Nông Văn Thuyết, Chủ tịch CTCP Mía đường Cao Bằng, chia sẻ về khó khăn. Công ty mất 35% vùng nguyên liệu sau khi nông dân chuyển đổi cây trồng. Giá mía thấp trong giai đoạn 2018 – 2020 gây ra tình trạng này. Thương lái tranh mua mía cũng là một vấn đề.

Công ty đã tăng giá mua mía từ vụ 2021 – 2022. Giá mua duy trì cao hơn cho đến niên vụ 2023 – 2024. Giá mua năm nay cao hơn 6,5% so với niên vụ trước. Mức giá khoảng 1,3 triệu đồng/tấn cho mía loại 1.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *